Ghép giác mạc được xem là một trong những tiến bộ quan trọng của y học hiện đại trong việc phục hồi thị lực cho người bệnh bị tổn thương giác mạc nặng. Với các trường hợp mù lòa do bệnh lý giác mạc, đây gần như là phương pháp điều trị duy nhất có thể mang lại cơ hội nhìn thấy ánh sáng trở lại, cải thiện đáng kể chất lượng sống và khả năng hòa nhập xã hội của người bệnh.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh lý giác mạc hiện là nguyên nhân gây mù lòa đứng thứ ba toàn cầu, chỉ sau đục thủy tinh thể và glôcôm (tăng nhãn áp). Đáng chú ý, bệnh lý giác mạc có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, trong đó trẻ em và người trong độ tuổi lao động là hai nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất, bởi không chỉ ảnh hưởng đến thị lực mà còn tác động lâu dài đến khả năng học tập, lao động và sinh hoạt.

Trong bối cảnh nguồn giác mạc hiến tặng tại nhiều quốc gia – trong đó có Việt Nam – vẫn còn rất hạn chế, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh lý giác mạc và vai trò thiết yếu của ghép giác mạc trong phục hồi thị lực là điều đặc biệt cấp thiết.

1. Giác mạc là gì?

Giác mạc được ví như tấm kính trong suốt nằm ở phía trước nhãn cầu (là phần lòng đen của mắt), cho phép ánh sáng đi qua, giúp cho tế bào thị giác nằm ở võng mạc nhận biết được hình ảnh. Từ đó, hình ảnh được truyền lên não.

Con người có thể nhận thức được vật thể và thế giới xung quanh. Các bệnh lý của giác mạc dẫn tới giác mạc mất đi độ trong suốt, ánh sáng không thể xuyên qua (giống như tấm kính bị mờ đục) và khi đó, khả năng nhìn thấy của người bệnh bị giảm.

2. Tại sao phải ghép giác mạc?

Mắt là một tổ hợp gồm nhiều “lớp kính” trong suốt. Trong đó giác mạc là “lớp kính” nằm ở phía trước của nhãn cầu. Chính vì vậy, trong sinh hoạt thường ngày, giác mạc chịu nhiều tác động tiêu cực từ môi trường sống.

Khi gặp các triệu chứng mắt đau nhức, nổi cộm, sợ ánh sáng, mắt đỏ nhiều quanh tròng đen, xuất hiện đốm trắng, mắt nhìn mờ… thì nên gặp bác sĩ vì rất có thể, giác mạc của bạn đã bị tổn thương hoặc bị bệnh.

Tùy vào tình tình bệnh cụ thể để các bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật. Phẫu thuật ghép giác mạc được tiến hành khi mắc các bệnh:

• Giác mạc hình chóp (bề mặt giác mạc trở thành hình nón, gây mờ mắt);
• Bệnh loạn dưỡng giác mạc bẩm sinh di truyền;
• Giác mạc bị thủng hoặc dọa thủng;
• Sẹo giác mạc (do nhiễm trùng hoặc chấn thương);
• Viêm, loét giác mạc;
• Các biến chứng về giác mạc sau phẫu thuật…

3. Các phương pháp phẫu thuật ghép giác mạc

3.1. Ghép giác mạc có độ dày đầy đủ

Toàn bộ giác mạc của bạn có thể cần phải được thay thế nếu cả lớp giác mạc phía trước và bên trong đều bị hỏng. Đây được gọi là phương pháp ghép giác mạc xuyên thấu (PK), hoặc ghép giác mạc có độ dày toàn phần. Giác mạc bị bệnh hoặc bị hỏng của bạn sẽ được cắt bỏ. Sau đó, giác mạc của người hiến tặng rõ ràng sẽ được khâu vào đúng vị trí. PK có thời gian hồi phục lâu hơn so với các loại ghép giác mạc khác. Có thể mất đến một năm hoặc lâu hơn để lấy lại thị lực hoàn chỉnh sau khi PK.

Với PK, có nguy cơ cao hơn một chút so với các loại ghép giác mạc khác là giác mạc sẽ bị từ chối. Đây là lúc hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công các mô giác mạc mới.

3.2. Ghép giác mạc độ dày một phần

Đôi khi lớp trước và lớp giữa của giác mạc bị tổn thương. Trong trường hợp này, chỉ những lớp đó mới bị loại bỏ. Lớp nội mô hay còn gọi là lớp lưng mỏng được giữ cố định. Phương pháp cấy ghép này được gọi là tạo hình lớp sừng sâu trước (DALK) hoặc ghép giác mạc có độ dày một phần. DALK thường được dùng để điều trị dày sừng hoặc phồng giác mạc. Thời gian chữa lành sau khi DALK ngắn hơn so với sau khi ghép toàn bộ giác mạc. Cũng có ít nguy cơ bị từ chối giác mạc mới.

3.3. Tạo lớp sừng nội mô

Trong một số tình trạng mắt, lớp trong cùng của giác mạc được gọi là "nội mô" bị hư hỏng. Điều này khiến giác mạc bị sưng lên, ảnh hưởng đến thị lực của bạn. Tạo hình dày sừng nội mô là một phẫu thuật để thay thế lớp giác mạc này bằng mô khỏe mạnh của người hiến tặng. Nó được gọi là cấy ghép một phần vì chỉ lớp mô bên trong này được thay thế. Có một số loại hình tạo lớp sừng nội mô như: 

• DSEK (hoặc DSAEK) - Phẫu thuật tạo lớp sừng nội mô (tự động) của Descemet.
• DMEK - Tạo hình Keratoplasty Nội mô màng của Descemet.

Mỗi loại loại bỏ các tế bào bị hư hỏng từ một lớp bên trong của giác mạc được gọi là màng Descemet. Lớp giác mạc bị tổn thương được loại bỏ thông qua một vết rạch nhỏ. Sau đó, các mô mới được đặt vào vị trí. Chỉ cần một vài mũi khâu để đóng vết mổ. Phần lớn giác mạc được giữ nguyên. Điều này làm giảm nguy cơ từ chối các tế bào giác mạc mới sau khi phẫu thuật.

Lưu ý:

• Với phẫu thuật DSEK/DSAEK, mô của người hiến tặng có thể dễ dàng cấy ghép và định vị hơn vì nó dày hơn mô của người hiến tặng trong phẫu thuật DMEK.
• Trong phẫu thuật DMEK, mô của người hiến tặng mỏng và có thể khó cấy ghép hơn. Tuy nhiên, sự phục hồi nhanh hơn vì mô cấy ghép mỏng hơn.
• Bác sĩ phẫu thuật mắt của bạn sẽ chọn loại phẫu thuật dựa trên tình trạng giác mạc của bạn.

Tại Việt Nam, theo ước tính có trên 30.000 người mù do bệnh lý giác mạc, cần được thực hiện phẫu thuật ghép giác mạc để tìm lại ánh sáng. Tại Bệnh viện Mắt TW, danh sách người đăng ký chờ ghép giác mạc gần 1000 người, con số này ngày càng tăng lên theo thời gian. Tuy nhiên, nguồn cung giác mạc khan hiếm khiến nhiều người phải chấp nhận sống trong cảnh mù lòa.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, du lịch y tế đang trở thành xu hướng tất yếu. Mô hình này không chỉ tạo điều kiện cho người bệnh tiếp cận các phương pháp điều trị chuyên sâu, hiện đại tại các quốc gia có nền y học phát triển, mà còn cho phép họ kết hợp điều trị và nghỉ dưỡng trong quá trình hồi phục, nâng cao chất lượng trải nghiệm y tế toàn diện.

Bắt nhịp xu thế toàn cầu, Bệnh viện Mắt Quốc tế Việt – Nga là một trong những đơn vị tiên phong tại Việt Nam triển khai mô hình du lịch y tế trong lĩnh vực nhãn khoa. Trong khuôn khổ chương trình hợp tác nhãn khoa, Bệnh viện Mắt Quốc tế Việt – Nga sẽ tư vấn, chuyển tuyến và hỗ trợ toàn diện cho bệnh nhân sang MNTK Fyodorov (Liên Bang Nga) điều trị bệnh lý. Chương trình này sẽ được triển khai trong thời gian tới đây nhằm mang đến cơ hội sở hữu thị lực sáng rõ cho bệnh nhân sống trong cảnh mù lòa.

Xem video: Từ Việt Nam đến Liên Bang Nga - Hành trình ghép giác mạc đỉnh cao